عصب سیاتیک بزرگترین عصب در بدن انسان است و درد عصب سیاتیک، سیاتیک (sciatica) نامیده می‌شود. ممکن است این درد مانند گرفتگی پا احساس شود یا به صورت یک درد تیرکشنده باشد که نشستن و ایستادن را تقریبا غیرممکن می‌سازد. این درد معمولا در قسمت پایین کمر تا پشت ران احساس شده و تا زیر زانو پخش می‌شود. فرد دچار سیاتیک ممکن است احساس ضعف، کرختی و سوزش یا سوزن‌سوزن شدن در قسمت پایین پا حتی در پنجه‌ها داشته باشد یا ممکن است نتواند زانوی خود را خم کرده یا پا و پنجه‌های خود را حرکت دهد.منشا این درد زانو یا مشکلات زانو نیست و درد سیاتیک است که می‌تواند به هر دو صورت ناگهانی و تدریجی ایجاد شود.
چه عواملی باعث بروز سیاتیک میشوند؟
سیاتیک معمولا نشانه تحت فشار قرار گرفتن یک عصب است که در نتیجه آن یک یا تعداد بیشتری از اعصاب قسمت پایین ستون فقرات درگیر میشوند. این فشار ممکن است در مسیر عبور عصب، از داخل یا بیرون کانال نخاعی به آن وارد شود.
برخی عوامل ایجادکننده سیاتیک شامل موارد زیر هستند:
- دیسک کمر :این عامل رایج‌ترین عامل سیاتیک است که منجر به وارد آمدن فشار به ریشه عصب می‌شود.
- سندروم پیریفورمیس: این سندروم زمانی بروز می‌کند که عضله پیریفورمیس که به صورت عمقی در سرین (نشیمنگاه) قرار گرفته سفت و دچار اسپاسم شود و بنابراین روی عصب سیاتیک فشار وارد کرده و عصب سیاتیک را تحریک می‌کند.
- تنگی نخاع: که به دلیل باریک شدن کانال نخاعی و در نتیجه فشار روی اعصاب ایجاد می‌شود.
- اسپوندیلولیستزیس (Spondylolisthesis) : زمانی بروز می‌کند که یک مهره سر می‌خورد به طوریکه با مهره بالای آن منطبق نمی‌شود و در نتیجه دریچه‌ای که از طریق آن عصب سیاتیک خارج می‌شود تنگ می‌شود.
چه عوامل خطری احتمال بروز سیاتیک را افزایش می‌دهند؟
عوامل خطر بروز سیاتیک:
- تغییر در ستون فقرات با افزایش سن مانند فتق دیسک و زائده‌های (خار) استخوانی
- چاقی که باعث ایجاد فشار روی ستون فقرات می‌شود.
- نشستن طولانی‌مدت
- شیوه زندگی ماشینی و کم‌تحرک
- دیابت
- مشاغلی که نیاز به برداشتن اجسام سنگین، رانندگی برای مدت طولانی و چرخش مکرر کمر و غیره دارند.
درد سیاتیک می‌تواند علل مختلفی داشته باشد که شامل موارد زیر است: سیاتیک چه علائمی دارد؟
درد رگ سیاتیک معمولاً فقط یک طرف پایین‌تنه را درگیر می‌کند و درد آن از پایین کمر به پشت کشاله‌های ران و پایین پاها کشیده می‌شود. معمولاً ترکیبی از چند مورد از علائم زیر در افراد مبتلا به سیاتیک دیده می‌شود:
- درد مداوم در یک طرف از باسن یا ران که به ندرت در هر دو طرف احساس می‌شود.
- درد شدیدی که از پایین کمر منشأ می‌گیرد و در امتداد مسیر عصب سیاتیک به پشت کشاله ران و پایین پاها کشیده می‌شود.
- دردی که در هنگام خوابیدن و راه رفتن تسکین پیدا می‌کند و هنگام ایستادن یا نشستن تشدید می‌شود.
- دردی که معمولاً به صورت تیر کشیدن یا سوزاننده توصیف می‌شود و حالت مبهم ندارد.
- احساس “سوزن سوزن شدن” یا “گزگز“، بی‌حسی یا ضعف و یا احساس تیر کشیدن به طرف پایین پاها
- ضعف یا بی‌حسی در زمان حرکت دادن ران یا پاها
- درد شدید یا تیر کشیدن در یک پا که ایستادن و راه رفتن را برای بیمار مشکل می‌سازد.
- احساس درد و سایر علائم ناراحتی در پنجه‌های پا که به موقعیت محل فشرده شدن عصب سیاتیک بستگی دارد. درد پایین کمر که ممکن است اصلاً وجود نداشته باشد و یا در صورت وجود، شدت آن به اندازه درد پاها نیست.
بیرون‌زدگی یا فتق دیسک
فتق دیسک‌های بین‌مهره‌ای در قسمت پایین ستون فقرات (ناحیه لومبار) می‌تواند باعث فشار بر ریشه اعصاب نخاعی و بروز درد در پایین کمر و پاها شود.
بیماری خرابی دیسک
هر چند خرابی دیسک به مقدار کم یکی از پیامدهای پیری است و فرایندی طبیعی محسوب می‌شود، اما برای برخی از افراد، خرابی یک یا چند دیسک بین مهره‌ای در قسمت پایین کمر می‌تواند باعث تحریک ریشه عصب و درد سیاتیک شود.
اسپوندیلولیستزیس ایستمیک
اسپوندیلولیستزیس هنگامی اتفاق می‌افتد که یک شگستگی فشاری کوچک بر روی یکی از مهره‌های پایین کمر باعث می‌شود که جسم آن مهره بر روی مهره زیرین خود به طرف جلو بلغزد. برای مثال سُر خوردن مهره L5 بر روی مهره S1 می‌تواند باعث این عارضه شود.
تنگی کانال نخاع لومبار
این عارضه معمولاً به خاطر تنگ شدن کانال نخاعی، باعث بروز درد سیاتیک می‌شود. تنگی کانال نخاعی در اثر پیری و افزایش سن اتفاق می‌افتد و در بین بزرگسالان بالای 60 سال، عارضه نسبتاً شایعی محسوب می‌شود.
بارداری
تغییراتی که در زمان بارداری در بدن اتفاق می‌افتد از جمله افزایش وزن، تغییر نقطه ثقل بدن و تغییرات هورمونی، می‌تواند باعث بروز درد سیاتیک در دوران بارداری شود.
اسپوندیلوز آنکیلوزان
اسپوندیلوز آنکیلوزان عارضه‌ای است که با التهاب مزمن در ستون فقرات و اطراف آن شناخته می‌شود. علائم این عارضه معمولاً ابتدا در مفاصل ساکروایلیاک بروز می‌کند و باعث التهاب این مفاصل می‌شود و می‌تواند درد سیاتیک را نیز به همراه داشته باشد.
سیاتیک چه عوارض و مشکلاتی به دنبال دارد؟
عوارض سیاتیک نادر هستند اما در صورت بروز شامل موارد زیر هستند:
- آسیب دائم به اعصاب
- از دست دادن حس در پای درگیر
- ضعف پای درگیر
- از دست رفتن عملکرد روده و مثانه
سیاتیک چگونه درمان می‌شود؟
اغلب برای درمان سیاتیک فیزیوتراپی تجویز می‌شود. پزشک ممکن است توصیه کند فرد ورزش‌های کمر و کششی انجام دهد. چنانچه هیچ بهبودی حاصل نشد بیمار می‌تواند از پزشک بخواهد درمان‌های دیگری را روی وی پیاده کند چرا که بسیاری از بیماران با مراجعه به فیزیوتراپی درمان میشوند، ورزش
ورزش‌های سیاتیک معمولا روی تقویت و کشش ستون فقرات، عضلات و تاندون‌ها تمرکز می‌کنند. یوگا و پیلاتس به همراه شنا و پیاده‌روی برای بهبود این بیماری بسیار مفیدند. پیش از انتخاب یک برنامه ورزشی خاص برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد ورزش‌های مناسب وضعیت بیمار، توصیه می‌شود با پزشک مشورت شود. همچنین توصیه می‌شود این ورزش‌ها تا زمانی که فرد مطمئن نشده به تنهایی می‌تواند آنها را انجام دهد تحت نظارت یک مربی مجرب انجام شوند اصلاح وضعیت و ارگونومی بدن
- وضعیت و ارگونومی بدن را اصلاح کنید: در زمان هر گونه فعالیت فیزیکی، وضعیت متعادل و سالم بدن خود را حفظ کنید تا از بروز درد جلوگیری شود.
- راه رفتن و ایستادن : به آرامی و ملایمت حرکت کنید. حرکات شدید و خشن باعث کشیدگی عضلات و افزایش درد می‌شود. در هنگام ایستادن، صاف بایستید و پایین کمر را خم نکنید. باسن را نیز به طرف داخل بدهید.
- حمل بار: هرگز کیف یا کوله‌پشتی خود را بر روی یک شانه نیندازید و تمام کیسه‌های خرید خود را با یک دست حمل نکنید، بلکه وزن کوله‌پشتی یا کیف خود را به طور مساوی بر روی هر دو شانه بیندازید یا بار خود را با هر دو دست حمل کنید. سعی کنید همیشه به جای کیف‌های دستی از کوله‌پشتی استفاده کنید.
- بلند کردن اجسام، کش آمدن، خم شدن و چرخیدن: تا جایی که ممکن است از بلند کردن اجسام سنگین اجتناب کنید و اگر مجبور به بلند کردن چیزی هستید هنگام بلند کردن آن، کمر خود را خم نکنید یا نچرخانید، بلکه از زانوها برای بلند کردن و از پاها برای چرخیدن استفاده کنید.
- نشستن: از صندلی‌هایی که پایین کمر شما را ساپورت می‌کند، استفاده کنید. زانوها را هم‌ارتفاع با باسن نگه دارید و پاهای خود را صاف روی زمین بگذارید. استفاده از یک بالش کوچک یا حوله لوله شده در پایین کمر در هنگام نشستن، باعث حمایت بیشتر از این قسمت می‌شود. برای نشستن روی صندلی یا بلند شدن از روی آن از دستگیره‌های صندلی کمک بگیرید.
- رانندگی: در مواقعی که کمر درد شدید دارید، رانندگی نکنید. یک بالش کوچک یا حوله لوله شده در پایین کمر خود بگذارید و به حالت صحیح در پشت فرمان بنشینید.
- خوابیدن: استفاده از یک تشک سفت و یک بالش حمایت کننده در زیر سر، وضعیت خوبی برای خوابیدن است. گذاشتن یک بالش نرم در بین زانوها نیز می‌تواند در تسکین درد سیاتیک مؤثر باشد.
نتیجه‌گیری و توصیه نهایی
درد سیاتیک می‌تواند زندگی روزمره را مختل کند. فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روش‌های غیرجراحی برای تسکین درد سیاتیک است. همین امروز نوبت بگیرید.
نیاز به ارزیابی تخصصی دارید؟
هر بدنی متفاوت است؛ برای تشخیص دقیق و برنامه درمانی اختصاصی، با فیزیوتراپی مرکزی پرند تماس بگیرید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست نیست.
